G繹rsel Sanatlar Platformu - GorselSanatlar.org Antik ehirler
Pages: 1
Adada By: esyazardamus Date: 29 Ocak 2008, 23:19:30
Adada

Pisidia B繹lgesi'nin antik kentlerinden biri olan Adada, Isparta ili, S羹t癟羹ler il癟esine bal覺 Sarak k繹y羹 yak覺n覺ndad覺r. Isparta'n覺n ve Kovada G繹l羹'n羹n g羹neydousunda yer alan kente Eridir'den sonra S羹t癟羹ler'e uzanan asfalt yoldan 50 km. gidilerek ula覺labilir. Ayr覺ca Isparta'y覺 Antalya'ya balayan yeni Aksu yolundaki Kovada - Eridir ayr覺m覺ndan Adada'ya ulamak m羹mk羹nse de yolun bir b繹l羹m羹 hen羹z tamamlanmam覺t覺r. evresi 癟am ve ard覺癟 aa癟lar覺yla kapl覺 tepeler taraf覺ndan sar覺lm覺 olan antik kent sadece b繹lgenin deil Anadolu'nun en salam kalabilmi antik kentlerinden biridir. Buras覺 b繹lge halk覺nca Karabavlu yaylas覺 olarak an覺lmaktad覺r. S羹t癟羹ler'in eski ad覺 olan Baulo ve Karabaolu veya Karabavlu adlar覺n覺n Aziz Paul ad覺ndan geldii 繹ne s羹r羹lmektedir. St. Paul'羹n ge癟tii Perge - Antiokheia (Yalva癟) yolu 羹zerinde bulunan bu iki yerlemeye verilen isimlerin St. Paul'le ilikili olabilecei yaz覺lm覺t覺r.

Adada ad覺, baz覺 arat覺rmac覺lara g繹re Anadolu'nun eski yerli halk覺n覺n dili olan Luvice, yada bunun M.. 1. bindeki ard覺llar覺ndan biri olan Pisidce dilinden gelmektedir. Kesin olmamakla birlikte "Ada" k繹k s繹zc羹羹yle "wanda/anda" tak覺lar覺ndan t羹remi olabilir. Ayr覺ca yine "Ada" k繹k s繹zc羹羹 ile "Uda (hisar-kale?) s繹zc羹klerinin birleiminden t羹remi olabilir.

B繹lgede uzun zamandan beri yap覺lan Prehistorik (Tarih 繹ncesi) D繹nem'e ilikin kaz覺 ve arat覺rmalar Pisidia'n覺n Neolitik D繹nem olarak adland覺r覺lan M.. 7000 y覺llar覺ndan itibaren Anadolu'da 繹nemli bir k羹lt羹r b繹lgesi olduunu ortaya 癟覺karm覺t覺r. Hititler D繹nemi'nde Konya ve 癟evresini kapsayan Tarhuntaa B繹lgesi ile bat覺s覺ndaki Pitaa (Pisidia'n覺n eski ad覺) B繹lgesi aras覺ndaki s覺n覺rda yer alan Adada ve 癟evresinde gelecekte yap覺lacak 癟al覺malarda tarih 繹ncesi d繹nemlere ilikin 繹nemli sonu癟lar al覺nabilecektir.

Adada'n覺n ad覺 ilk kez M.. I. y羹zy覺l yazarlar覺nda Artemidoros taraf覺ndan verilmitir (Strabon XII, 570). Sonra Ptolemaios (V 5, 8) ve Bizans tarih癟isi Hierokles'te (674, 4) de "Odada" olarak ge癟er. Ancak kentin tarih sahnesine 癟覺k覺覺 Termessos'ta bulunan bir atlama metni dolay覺s覺yla M.. 2. y羹zy覺la kadar inmektedir. B繹lgenin 繹nemli bir kenti olan Termessos ile Adada aras覺ndaki bu dostluk antlamas覺 baz覺 arat覺rmac覺lara g繹re iki kentik ortak d羹manlar覺 Selge'ye kar覺 yap覺lm覺t覺r. Tarihi kaynaklardan Selge'nin 繹zellikle Hellenistik D繹nem'de Termessos aleyhine yay覺lmac覺 bir politika y羹r羹tt羹羹 ve 癟evresindeki kentlerle (Pednelissos) savat覺覺 bilinmektedir. 襤te ad覺 ge癟en antlama iki kentin (Adada ve Termessos'un) d覺ta Selge ile i癟te demokrasi d羹manlar覺na kar覺 yard覺mlamas覺n覺 繹ng繹r羹yordu. Baz覺 arat覺rmac覺lar iki kent aras覺ndaki bu antlaman覺n Selge'den 癟ok o d繹nemde 癟ok g羹癟lenen Bergama Krall覺覺 ve onun 繹zellikle Termessos'a kar覺 sald覺r覺 veya demokrasiyi y覺kma giriimlerine kar覺 olabileceini 繹ne s羹rmektedir. Antlama, taraflar覺n kar覺l覺kl覺 olarak, herhangi bir sald覺r覺 veya demokrasiyi y覺kma giriimine kar覺 birbirlerinin yard覺mlar覺na komay覺 taahh羹t etmektedir. Bu antlama ger癟ekten hem Termessos, hemde Adada tarihleri i癟in b羹y羹k 繹nem ta覺maktad覺r. Bu sayede iki kentin idari a癟覺dan demokratik bir yap覺ya kavutuu ve ehir devleti (Polis) benzeri bir stat羹 kazand覺覺 g繹r羹lmektedir. Antlaman覺n M.. 190 - 164 y覺llar覺 aras覺ndaki bir tarihte yap覺ld覺覺 arat覺rmac覺lar taraf覺ndan 繹ne s羹r羹lmektedir.

Bizce bu antlaman覺n dier bir 繹nemi Termessos ile Adada halklar覺 aras覺nda bir kan ba覺n覺n varl覺覺n覺 g繹stermektedir. Antlama metni detayl覺 olarak ele al覺nd覺覺 zaman Termessos ve Adada isimlerinin 癟ok s覺k癟a ge癟tii g繹r羹lecektir. Bergama Krall覺覺'n覺n M.. 133 y覺l覺nda vasiyet yoluyla topraklar覺n覺 Roma'ya vermesi Anadolu'da Roma egemenliinin balang覺c覺 olmutur. Bu d繹nemde bat覺 Anadolu kentlerinin aksine Pisidia kentlerinin 癟ounlukla ba覺ms覺zl覺klar覺n覺 koruduklar覺 anla覺lmaktad覺r. Ba覺ms覺z Adada kentinin ilk sikkeleri bu d繹nemde bas覺lm覺t覺r. Bu arada yine Pisidia B繹lgesi'nde 繹zellikle Augustus D繹nemi'nde Roma egemenliinin simgesi olan Koloni kentleri kurulmutur. Bunlardan en 繹nemlileri Antiokheia, Kremna, Komama'd覺r.

Roma 襤mparatorluk D繹nemi'nde 繹zellikle 襤mparator Traianus, Hadrianus ve Antoninus Pius (M.S. 114-161) d繹nemleri t羹m Anadolu'da olduu gibi Pisidia i癟in de en parlak d繹nemlerdender. "Pax Romana" ad覺yla an覺lan bu bar覺 d繹neminde Pisidia kentleri b羹y羹m羹, zenginlik ve refaha bal覺 kalarak yap覺 faaliyetleri de artm覺t覺r. Adada i癟in de t羹m羹yle ge癟erli olan bu gelimeler ve yap覺 faaliyetleri M.S. 212 y覺l覺nda 癟覺kar覺lan bir kanunla 襤mparatorluk topraklar覺 羹zerinde yaayan herkese "Roma Vatandal覺k Hakk覺" verilmesiyle yeni bir h覺z kazanm覺sa da M. S. 3. y羹zy覺l sonlar覺nda h覺z覺n覺 kaybetmitir.

Strabon'a g繹re "Dalarda yaayan Pisidial覺lar, komular覺 olan Kilikyal覺lar gibi tiranlar taraf覺ndan y繹netilen ayr覺 kabileler halinde yaarlar ve korsanl覺k yaparlard覺".(Strobon VII-3) Fakat Pisidial覺lar'覺n en 繹nemli 繹zellikleri ba覺ms覺zl覺klar覺na d羹k羹n ve sava癟覺 bir karaktere sahibolular覺d覺r. Buna en iyi 繹rnek M.. 333 y覺l覺nda B羹y羹k 襤skender'e kar覺 繹l羹m羹ne direnen Sagalassos halk覺d覺r. Bu durum Pisidial覺lar覺n ge癟im kaynaklar覺ndan birinin askerlik olduunu ortaya koyar.

Dier Pisidial覺lar gibi baz覺 Adada vatandalar覺 da B羹y羹k 襤skender'den sonraki Hellenistik krallar覺n ordularn覺da hizmet vermek amac覺yla anayurtlar覺ndan ayr覺lm覺 ve gurbette paral覺 asker olarak 癟al覺m覺lard覺r. Bunun kan覺tlar覺 K覺br覺s'ta ve Fenike'de (Sidon Kenti) bulunan Adada'l覺 askerlere ait mezar talar覺d覺r.

M.S. 395 y覺l覺nda Roma 襤mpartorluu ikiye ayr覺l覺nca, b繹lge Dou Roma (Bizans) 襤mparatorluu i癟inde varl覺覺n覺 uzun s羹re korumutur. Zaten H覺r覺stiyanl覺覺n yay覺lmaya balad覺覺 ilk y覺llardan beri b繹lgede yeni dine kar覺 ilgi duyulduu bilinmektedir. Bunu en 癟ok St. Paulus'un b繹lgeyi ve Antiokheia'y覺 ziyaretleri g繹stermektedir. Aziz Paulus ve arkadalar覺 yakla覺k M. S. 45 y覺llar覺nda ilk kez Pamphylia'n覺n Perge'sine gelmiler, Perge'de bir g羹n kald覺ktan sonra Kestros (Aksu) 覺rma覺 yoluna 癟覺km覺lard覺r. Toroslar覺 binbir g羹癟l羹kle am覺lar ve Eridir 羹zerinden Antiokheia'ya ulam覺lard覺r.

Arat覺rmac覺 G.Ercenk'e g繹re "Aziz Paulus'un ilk misyonunu yerine getirirken izledii ve bug羹ne kadar belirlenip isimlendirilemeyen bu kutsal yol, Perge'yi Kestros Vadisi'ni takip ederek Adada 羹zerinden Antiokheia'ya balayan yol olmal覺d覺r". Yolculuk s羹resinin ve g羹zergah覺n覺n kaynaklarda belirlenen verilerle uyum i癟inde oluu arat覺rmac覺n覺n sav覺n覺 g羹癟lendirmektedir. Ayr覺ca yukar覺da deinilen Baulo ve Karabaulo isimlerinin Paulos'la benzerlii de Arat覺rmac覺 D. Frech'in kar覺 tezine ramen bu verileri desteklemektedir. French, Perge-Adada yolunu kabul etmekle beraber yolun daha ge癟 d繹nemde ina edildiini savunur.

B繹lgede resmi kilise 繹rg羹t羹n羹n M.S. 4. y羹zy覺lda kurulduu, Antiokheia, Sagalassos, Kremna, Selge, Adada ve dier baz覺 kentlerin piskoposluk merkezi haline geldii yaz覺l覺 belgelerden anla覺lmaktad覺r. Yine yaz覺l覺 belgelere g繹re Adada, Antiokheia'n覺n Pisidia'daki yard覺mc覺 piskoposudur. Adada M.S. 325, 381, 451, 692, 787 y覺llar覺nda 癟eitli kentlerde toplanan dini meclislere (konsil) tensilci g繹ndermitir. Bu da g繹steriyor ki Adada kentinde hayat 9. y羹zy覺la kadar s羹rm羹t羹r.

Daha sonra Anadolu'nun T羹rkler taraf覺ndan al覺nmas覺 ile Bizans 襤mparatorluu k羹癟羹lmeye ve bat覺ya doru 癟ekilmeye balam覺t覺r. nceleri Pisidia B繹lgesi'nde Sel癟uklu egemenliine kar覺 direniler olmusa da III. K覺l覺癟 Arslan 1203 y覺ll覺nda Isparta'y覺 alarak Uluborlu, Eridir ve Yalva癟'a Hamid Bey y繹netimindeki T羹rkmen airetlerini yerletirmitir. B繹lgede daha sonra Hamidoullar覺 Beylii kurulmu ve bu beylik de 1390 ve 1422 y覺llar覺nda Osmanl覺 topraklar覺na kat覺lm覺t覺r. Adada o g羹nlerden bu yana harabe olarak yaam覺n覺 s羹rd羹rmektedir. 1970 y覺l覺nda antik kentin i癟inden ge癟irilen Yenik繹y yolu ziyaret癟ilerin harabeye kolayca ula覺m覺n覺 salam覺t覺r. Son y覺llarda Anadolu'daki turizm haraketlerine paralel olarak Adada olduk癟a fazla say覺da ziyaret癟i 癟ekmektedir.

Adada By: asliigibi Date: 29 Ocak 2008, 23:51:08
Bilgilendirme i癟in teekk羹rler Esrac覺m +1
Adada By: esyazardamus Date: 30 Ocak 2008, 00:44:12
teekk羹rler asl覺c覺m k羹lt羹r bakanl覺覺n覺n sitesinde fotolar 癟ok k羹癟羹kt羹 bakal覺m baka yerden bulabilirsem daha detayl覺 fotolarda eklemeye 癟al覺cam   360a